از من خواسته شد آغازین کلام فروردین 88 خبرنامه زنان وابسته به مرکز امورزنان وخانواده ریاست جمهوری را بنویسم، اگرچه دهه سوم اردیبهشت ماه هستیم اما ذکر آن برای دوستان شاید خالی از فایده نباشد.

سال 88 مزين است به كلام شايسته و بايسته مقام معظم رهبري در خصوص اصلاح الگوي مصرف. در اين مجال به عنوان نخستين كلام اولين خبرنامه زنان در سال جديد، ضمن اعلام پايبندي و ميثاق مجدد با رهنمودهاي مقام عظماي ولايت، سخني چند با زنان هوشمند ايران اسلامي در جهت يادآوري ديدگاه هاي ارزشمند اسلام در زمينه توجه به نحوه صحیح مصرف و اجتناب از اسراف را تقديم مي نماييم.

   باور ما اين است كه بهترين الگوي مصرف در زندگی اهل بيت رسول اکرم(ص) یعنی ائمه اطهار و در رأس آنها زندگي حضرت فاطمه(س) و حضرت امیر المؤمنین علي(ع) است. بنابراين خود و خوانندگان عزيز را به مطالعه عميق احادیث و كنكاش و تحليل در زندگاني اين اسوه هاي راستين بشريت توصيه نموده و اميدواريم بتوانيم با درك عميق ديدگاه هاي ارزشمندشان و بکارگیری نحوه عمل آنان در زندگی خود به سعادت دنيوي و اخروي نائل آييم، ما برآنیم تا پیرو فرمایشات مقام معظم رهبری باب جدیدی را در صرفه جویی باز نمائیم و با ایجاد کارگروهی از مشاورین امور بانوان دستگاه ها در صدد بررسی راهکارهای اجرایی نمودن فرمایشات مقام معظم رهبری باشیم.

دولت نهم جهت تاكيد بر مهمترین مسائل جامعه، توجه جدي به خانواده و زنان به عنوان عناصر مهم انسان ساز در خانواده و اجتماع را در اولويت برنامه هاي خود لحاظ نموده و طي سه سال اخير براي حفظ شأن و جايگاه واقعي خانواده و ايجاد ثبات در ميان اعضاي آن سياست هاي راهبردی و اجرایی گوناگوني را درجهت تبيين نقش ها، مسئوليت ها و تكاليف آنان بکار گرفته و در اين عرصه به موفقيت هاي زيادي در جهت تثبيت اين نقش ها دست يافته است.

در محيط خانواده زن به عنوان يکي از دو رکن اساسي خانواده در سازماندهي و مديريت، نقش اساسي ايفا مي کند. جايگاه مادري و همسري عمده منابع مصرف را به زن مي سپارد و انتظار مي رود که او بتواند با سازماندهي و مديريت صحيح میان درآمد و مصرف، توازن برقرار كرده و در واقع نقش کليدي در استفاده ي بهينه از منابع را عهده دار شود و با برنامه ريزي و اجراي صحيح آن، در رشد اقتصادي خانواده و نهايتاً در توسعه اقتصادي جامعه و برنامه هاي کلان تاثيرگذار باشد.

اما غير از منابع مادي، سرمایه های ديگري چون عشق، ايثار، تعاون، انسجام، همدلي، درک موقعیت شناسی و مصرف بهینه ی زمان و... نيز در کانون خانواده وجود دارد که قابل صرفه جویی نیست بلکه باید در هزینه کرد آن همه را تشویق کرد. در اين عرصه تك تك عناصر خانواده ايفاي نقش مي كنند و زنان نيز در مدیریت آن از سهم زيادي برخوردارند.

حضرت زهرا(س) همان گونه که در تمام شئون، الگويي حسنه است، در اين مورد نيز بهترين نقش را در مديريت و سازماندهي خانواده و اقتصاد آن ايفا مي نمايد. در سيره ي عملي حضرت زهرا(س) نقش مدیریت منابع غير مادي در زندگی مهم تر از منابع اقتصادي است، آن حضرت بهترين شکل معقول و منطقي را جهت استفاده از آن ها به کار می گرفت.

روحيه ساده زيستي و قناعت از صفات بارز اولياي خدا و به ويژه حضرت زهراي مرضيه(س) است، زنان مي توانند با تأسي به ایشان نه تنها خود را از قيود تجملات دنيوي مبرا سازند بلكه در تعيين نگرش خانواده و در نهایت جامعه به مصرف بسيار اثربخش باشند.

   واقعه حضور پیامبر(ص) در خانه فاطمه(س) و کدورت ایشان از نصب پرده ای جدید و عکس العمل سریع حضرت فاطمه زهرا(س) در برداشتن پرده، نشانگر تذکر پیامبر(ص) در خصوص نحوه مصرف در خانه بود.

فاطمه(س) به عنوان دختر پیامبر یعنی حاکم بلامنازع مدینه می توانست از زندگی توام با تجمل و رفاه در سال های حضور در مدینه برخوردار باشد اما در نهایت صرفه جویی زندگی کرد و همراه با تعالیم پدر زندگی عملی توأم با قناعت را به دختران رهبران اجتماعی نشان داد. بخشیدن لباس عروسی به سائل نشان از اوج پرهیز از مصرف گرایی و دل بستن به ظواهر دنیایی است. این بعد اقتصادی مدیریت زندگی است اما در بعد غیر مادی و غیرمستقیم مدیریت خانه، زهرا(س) تربیت نیروی انسانی را در اولویت قرار داده و در مدیریت مصرف زمان نیازهای تربیتی را بر نیازهای روزمره زندگی رجحان می داد.

بلال مي گويد: «روزي حضرت زهرا (س) را ديدم که مشغول آرد کردن گندم بود در اين هنگام از فرزندش حسين نگه داري مي كرد و ذكر خداوند را نیز بر لبان داشت. خدمتشان عرض کردم: براي کمک به شما آسياب کنم يا از بچه مراقبت نمايم؟ حضرت فرمود: من براي مراقبت از فرزند اولي هستم، شما آسياب را بچرخانيد».

اين نحوه برخورد براي ايفاي نقش مادری و اولویت دادن به نياز عاطفي فرزند و انتخاب صحيح در تخصيص و بهينه سازي مديريت زمان است؛ چرا که با اين واگذاری مسئولیت، حضرت زهرا(س) نشان داد که آرامش روانی فرزند شير خوار را تنها مادر باید برطرف سازد و سایر امور منزل قابل واگذاری است و نتيجه ي اين تلاش ها، پرورش منابع و سرمايه هاي انساني بود که تاریخ بشر را در جهت برقراري عدالت اجتماعي و اقتصادي و... رهبري نمودند.

امروز با توجه به رشد علوم از عوامل تأثير گذار بر مدیریت اقتصادی خانواده درک علمی بیشتر و توان فکری استفاده از فرصت هاست. زنان علاوه بر اینکه به عنوان عامل پرورش و رشد نيروي کار، در جريان بهره وري و توليد ناخالص ملي سهیمند، با سرمايه گذاري در زمینه افزایش اطلاعات، دانش ها، نگرش ها و مهارت هاي آنان می توان این ارزش افزوده را فزون تر نمود. بنابراين تلاش حاکمان و نظارت و توجه ملي به اين امر، بازخورد مستقيم در پيشرفت کشور دارد؛ زيرا هرگاه منابع انساني در محيطي سالم و مملو از انگيزه، احساسات، عاطفه و خيرخواهي پرورش يابند و با عزت نفس و مناعت طبع زندگي را بگذرانند، نيروي توانمندتر در اداره امور اقتصادي و اجتماعي خواهند بود. زنان با فراهم کردن و آماده ساختن محيطي با نشاط و صميمي با تأمين نيازهاي مادي و معنوي و توجه به بهداشت روحي، جسمي و رواني اعضاي خانواده اثر مستقيم بر رشد اقتصادي، فرهنگي و... در جامعه خواهند گذاشت.

در پرورش منابع انساني بايد به بعد معنوي و ارزش هاي اخلاقي و ديني توجه ويژه شود؛ تا اين نيروها همراه با پيشرفت و رشد و تعالي در بعد مادي و اقتصادي بتوانند از رشد اخلاقي و ارزشي نيز برخوردار گردند و با توسعه اقتصادي در جهت برقراري و تحکيم عدالت اجتماعي گام بردارند.

مادر می تواند در مواقع کمبود يا فقدان برخی امکانات رفاهی، جايگزين مناسبي را بدون آن که تغييري در رضایتمندی اعضاء خانواده ايجاد شود انتخاب و ضمن برقراري تعادل میان درآمد و هزينه ها، با اتخاذ شيوه صحيح انتخاب و ابتکار، رضايت خاطر اعضاي خانواده را فراهم آورد.

تغذيه سالم و توجه به بهداشت و سلامت روحي، رواني و جسمي افراد خانواده با بهره مندي از روش تربيتي و اخلاق دینی و علم روز وظیفه مادر در خانواده است. هر چه مادر در  زمینه بهداشت و پیشگیری از بروز بیماری ها توانمندتر و آگاه تر باشد هزینه های درمان در سطح اجتماعی کاهش خواهد یافت. تغذیه سالم نیز با توجه به ورزش و تحرک بدنی افراد خانواده در تأمین سلامت و جلوگیری از اسراف و هزینه کرد در زمینه درمان بسیار نتیجه بخش خواهد بود.

اصلاح و مدیریت الگوی مصرف تنها بر عهده مادر و کانون خانواده نیست. خانواده مهمترین و اولین مرکز برای اصلاح و تربیت است، ما به دلیل ارتباط وظایفمان با زنان مدیریت الگوی مصرف را در بعد خانوادگی پررنگ تر نمودیم. پس از خانه، اهرم های قانونی و انضباطی در سیستم اجتماعی نیز می تواند الگوی مصرف را تعدیل نماید. به عنوان مثال الزامی کردن استفاده از شیشه های دوجداره در ساخت منازل جدید می توانست سال ها قبل با اهرم های قانونی لازم الاجرا شود که خود سهم بسیاری در کاهش مصرف سوخت دارد. استفاده الزامی از کلیدهای برق زمان دار در مجتمع های مسکونی، خود در صرفه جویی در برق بسیار مثمر ثمر است و تنها باید با برنامه ریزی ابزار مورد نیاز در بازار برای استفاده همگان مهیا شود سپس با الزام قانونی با جدیت به آن شکل لازم الاجرا بخشید. مثال های فوق تنها دو مورد کوچک از صرفه جویی در استفاده از انرژیست.

وظیفه دولت و مسئولین اجرایی کشور است که در عرصه کلان کشور برنامه ریزی نمایند از یکسو با اتخاذ ساز و کارهای فرهنگی _ تبلیغی از طریق وسایل ارتباط جمعی فراگیر نحوه صحیح مصرف و پیشگیری از اسراف، تعریف دقیق از اسراف را با بیان موارد افراط و تفریط آن بیان نموده و آموزش دهند.

با توجه به فرمایش حضرت امام خمینی(ره) که فرمودند تلویزیون دانشگاه انسان ساز است، نقش مهم و سازنده این رسانه عمومی و پر مخاطب در ترویج الگوی صحیح مصرف و پرهیز از تجملات و مصرف گرایی آشکار می شود.

همچنین باید در عرصه تعلیم و تربیت عمومی در مدرسه و دانشگاه فرهنگ صرفه جویی را به متعلمین آموزش داد. مساجد بهترین پایگاه های دینی برای بیان الگوی مصرف متعادلند و نقش روحانیت معظم در بیان این حدود بسیار اثرگذار خواهد بود. اما اهرم های قانونی نیز می توانند با واقعی کردن قیمت ها بر روی مصرف تأثیر مستقیم بگذارند.

طرح هدفمند کردن یارانه ها از مهمترین تدابیر اصلاح الگوی مصرف در زمینه انواع انرژی در جامعه است که امیدواریم مجلس محترم با بررسی دقیق بر روی این لایحه هرچه سریعتر آن را ساماندهی نماید. بحث پیشگیری چه در حوزه سلامت جسمی و روانی جامعه و جلوگیری از بروز آسیب های اجتماعی خود یکی از مهمترین مصادیق اصلاح الگوی مصرف هزینه های درمانی در بیماری های جسمی – روحی و مشکلات اجتماعی است و به اعتقاد ما مهمترین ابزار آموزش و فرهنگ سازی است.

مخلص كلام اينكه با بیان زندگی الگوهاي راستين اسلام و شیوه عمل زندگی ائمه اطهار عليهم سلام در همه زمينه ها مي توان به مدیریت مصرف بهتر دست یافت و در سطح کلان جامعه ای متعادل داشت و چنان از مواهب خدادادی بهره مند شد که هم ما و هم آیندگان بتوانند از نعمات پروردگار استفاده نماید چراکه عزت و استقلال و سربلندی در گرو قناعت و صرفه جویی است.